Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Rozkład PKP     |     Rozkład PKS     |     Rozkład LOT     |     Pogoda     |     
Znajdujesz się w: Strona główna / Gmina / Charakterystyka ogólna
Zmień kontrast Zmień wielkość czcionki
Wydrukuj stronę Poleć znajomemu
x

Zapraszam do obejrzenia strony Charakterystyka ogólna - Gmina - Urząd Gminy Działdowo.

 

Pobierz PDF

Charakterystyka ogólna

 
GMINA DZIAŁDOWO
 to gmina rozwijająca się, która zdecydownie stawia na przyszłość, ekologię i młode pokolenia.
 
POŁOŻENIE I WALORY GEOGRAFICZNE
 
Ludność: 9.944 mieszkańców
Powierzchnia: 272,11 km2
 
Gmina Działdowo położona jest w powiecie działdowskim w województwie warmińsko-mazurskim, na pograniczu Garbu Lubawskiego i wzniesień Mławskich. Teren gminy znajduje się w obrębie mazurskiej dzielnicy klimatycznej. Charakterystyczną cechą klimatu jest duża zmienność wywołana ścieraniem się przeciwstawnych mas powietrza. Z podstawowych bogactw naturalnych znajdujących się na terenie gminy należy wymienić kruszywa, złoża kredy, torf oraz wodę oligoceńską. Podstawowym minerałem z którego powstała większość gleb stanowią utwory młodszej epoki lodowcowej: gliny, piaski zwałowe oraz żwiry i piaski wodnolodowcowe. Wśród nich rozrzucone są osady epoki współczesnej –torfy i aluwia rzeczowe. Z utworów tych powstały gleby bielicowe, powstałe z gleby oraz piasków zwałowych. Przeważającą część areału stanowią gleby klasy IV i V. Gleby klasy III stanowią 14,7% areału. Jakość gleb wywiera decydujący wpływ na rolniczy charakter gminy. Głównymi uprawami są zboża i ziemniaki. Powierzchnia użytków rolnych wynosi20.073 ha, z czego 15.566 ha stanowią grunty orne, sady – 26 ha, łąki – 3139 ha, pastwiska 1342 ha, lasy – 4518 ha.
 
Do ważniejszych zabytków Gminy Działowo należą: dziewiętnastowieczny pałac, park i zespół budynków gospodarczych w Księżym Dworze, zespół podworski z dziewiętnastowiecznym pałacykiem w Myślętach, dwór i park oraz czworaki i budynki gospodarcze w Ruszkowie z XIX w., dwór w Wilamowie z XIXw.
 
W miejscowości Komorniki w pobliżu Działdowa znajduje się zbiorowa mogiła –cmentarz pomordowanych Polaków w obozie działdowskim, a jednocześnie miejsce egzekucji tysięcy Polaków rozstrzelanych w latach 1940-1944.
 
W miejscowościach Grzybiny i Jankowice znajdują się dwa malownicze jeziora. Wzdłuż dróg można podziwiać wspaniałe, zabytkowe aleje lip i klonów. Doskonałym miejscem wypoczynkowym jest las w Malinowie. Znajdują się tam szlaki rowerowe i piesze oraz zabytkowa wieża wybudowana w 1915r. przez władze pruskie. Jest tam także boisko do gry w piłkę nożną i leśniczówka, w której można wypocząć po trudach wędrówek.
 
Przez miejscowość Uzdowo przebiega “szlak grunwaldzki”. To tutaj odpoczywał król Jagiełło ze swoimi wojskami w przeddzień bitwy pod Grunwaldem.
 
RYS HISTORYCZNY
 
Działdowo leży na prastarej ziemi mazurskiej. Ziemię tę zamieszkiwała ludność staropruska, która dzieliła się na kilka plemion. Okolice Lubawy, Ostródy, Dąbrówna i Nidzicy zamieszkiwali Sasinowie. Od roku 1341 ziemie działdowskie podlegały komturowi ostródzkiemu. Wcześniej, bo już w roku 1306 Krzyżacy rozpoczęli budowę zamku. Wraz z rozpoczęciem budowy przy brodzie na rzece zaczęła powstawać osada. Prawdopodobnie była to osada rybacka. Zazwyczaj przy budowie zamków na ziemiach krzyżackich powstawały osady produkujące żywność na potrzeby załóg zamkowych.
 
Prawa miejskie nadał osadzie Wielki Mistrz Zakonu Rudolf Konig dokumentem lokacyjnym z dnia 14 sierpnia 1344 roku.
 
W roku 1375 na miasto najechał książę litewski Kiejstut wraz z księciem mazowieckim Ziemowitem. Wówczas to Działdowo zostało doszczętnie spalone. Po tym najeździe, na podstawie dokumentu wydanego 16 lutego 1391 roku, miasto zostało przeniesione w miejsce, na którym istnieje obecnie. Nie wiadomo, co było tego przyczyną, prawdopodobnie zajmowany dotychczas teren okazał się za mało obronny.
 
Wygląd Działdowa w pierwszym okresie jego istnienia nie jest znany, gdyż najstarszy zachowany plan miasta pochodzi z 1733 roku. Wiadomo jednak, że już w XVI wieku miasto posiadało wodociągi. Powstały one w 1564 roku. Wodę sprowadzano do miasta drewnianymi rurami ze źródeł znajdujących się w pobliżu dzisiejszej gazowni. Miasto posiadało także system obwarowań, których poważne ogniwo stanowił zamek.
 
Zamek działdowski, zbudowany z cegły na wzniesieniu, otoczony z trzech stron moczarami, był jedną z najważniejszych i najmocniejszych twierdz pogranicza krzyżacko – mazowieckiego. Do głównego, południowo – wschodniego skrzydła, które zachowało się do naszych czasów, przylegał pierwotnie czworobok murów. Wejście do zamku prowadziło przez most od północnego zachodu. Od strony podjazdu stanęły dwie wieże. Podzamcze oddzielone od leżącego niżej miasta, miało na celu zabezpieczenie dobytku oraz wstrzymanie impetu nieprzyjaciela. Dokładniejszy opis miasta pochodzi z 1693 roku. Posiadało ono wówczas cztery bramy, gdzie pobierano opłaty za prawo wjazdu do miasta. Zamykano je na noc. Szczątki Polskiej Bramy, która znajdowała się u podnóża zamku, zachowały się do dnia dzisiejszego. Mury miejskie, zniszczone w czasie wojen szwedzkich, zachowały się do dziś tylko w niektórych miejscach, na przykład obok kościoła. Schemat miasta Działdowa to tzw. schemat średniowieczny, a więc rynek otoczony z czterech stron rzędami kamieniczek, a w pobliżu rynku kościół.
 
W czasie wojen polsko – krzyżackich wójtostwo działdowskie było terenem walk lub przemarszu wojska (trzykrotnie przez te ziemie przechodziły wojska Władysława Jagiełły). W wyniku walk ziemie działdowskie przechodziły z rąk polskich w ręce krzyżackie. Wreszcie długotrwałą wojnę zakończył w 1466 roku pokój toruński, na mocy którego Działdowo zostało przyznane Prusom Krzyżackim. Po sekularyzacji Prus w roku 1525 Działdowo znalazło się we władaniu Albrechta Hohenzollera jako władcy Prus Książęcych. Działdowo przestało być wójtostwem, a stało się kapitanatem. Ziemia działdowska wielokrotnie wyludniana była przez epidemie i niszczona przez pożary. W 1549 roku wybuchła dżuma, która wyludniła miasto i okolice. Zaledwie wygasła, wybuchł w mieście pożar (1550). Kolejna klęska nawiedziła Działdowo w 1706 roku – spłonęła wtedy połowa miasta. Trzy lata później wybuchła w mieście i okolicznych wsiach zaraza. Cała wieś Bałuty, gdzie choroba wzięła początek, wymarła. Epidemia objęła Prusy i szalała do 1711 roku. Dwa olbrzymie pożary wybuchły w Działdowie kolejno w 1733 oraz w 1794 roku, trawiąc niemal całe miasto.
 
Na początku XVII wieku Działdowo znowu znalazło się w strefie działań wojennych. W pierwszym okresie wojen szwedzkich i moskiewskich na ziemi działdowskiej nie były prowadzone działania wojenne, ale mieszkańcy byli nękani rekwizycjami na rzecz wojsk szwedzkich. Działdowo zniszczone zostało w czasie potopu szwedzkiego. W roku 1656 na zamku działdowskim przebywał przez kilka miesięcy król szwedzki Karol Gustaw X, który przyjmował tu poselstwa: rosyjskie, angielskie, siedmiogrodzkie i tureckie. W 1657 roku, w pogoni za uciekającymi z Polski Szwedami, wkroczyły do Działdowa oddziały Tatarów, które spaliły i splądrowały miasto. Po zawarciu pokoju w 1660 roku, w mieście zapanował spokój na prawie sto lat.
 
Początek XVIII wieku to rozkwit miasta, odbudowuje się ono po wojnach polsko – szwedzkich, przeżywa czterdziestoletni okres rozkwitu i pokoju.
 
Na początku XIX wieku przez Działdowszczyznę dwukrotnie przeszły wojska Napoleona - krocząc w stronę Moskwy oraz po klęsce podczas odwrotu.
 
Wiek XIX to nasilenie germanizacji na ziemi działdowskiej, która po rozbiorach znalazła się w zaborze pruskim. W 1873 roku władze pruskie ostatecznie wyrugowały język polski ze szkół, językiem wykładowym stał się język niemiecki. Od połowy XIX wieku do akcji germanizacyjnej włączył się także kościół ewangelicki, przekształcony w 1817 roku w pruski kościół krajowy, którego głową był król pruski. Począwszy od 1912 roku pod naciskiem władz w sprawozdaniach kościelnych zamiast “Polak” i “język polski” wprowadzono terminy “Mazur” i “język mazurski”. Reakcją ludności mazurskiej na postępującą germanizację było utworzenie ruchu gromadkarskiego – ludzie zbierali się w gromadki w domach, gdzie dyskutując, czytając polskie książki, Pismo Święte podtrzymywali kulturę polską.
 
Ziemia działdowska była terenem ciężkich walk w czasie I wojny światowej. Już w pierwszych dniach wojny oddziały rosyjskie przejściowo opanowały wsie na południe od Działdowa. Wkrótce rozpoczęła się ofensywa na Prusy Wschodnie. Wojska niemieckie przeszły do kontrataku. Najkrwawszą bitwę stoczono o Uzdowo. Rosjanie ponieśli klęskę. Chociaż próbowali zająć Działdowo jeszcze dwa razy, miasta nie opanowali, ale wsie Białuty, Brodowo, Dźwierznia, Iłowo, Napierki,, Narzym, Rywociny i Zakrzewo przeszły w ich ręce.
 
W czasie działań wojennych najbardziej ucierpiały: Działdowo, Iłowo, Narzym, Kisiny, Płośnica, Sarnowo, Skurpie i Zakrzewo.
 
W dwudziestoleciu międzywojennym Działdowszczyznę zamieszkiwali Polacy, Mazurzy i Żydzi. Źródłem utrzymania mieszkańców były rzemiosło i handel, nie powstawały większe zakłady przemysłowe. Niefortunna polityka prowadzona przez ówczesne władze polskie w stosunku do rodzimej ludności mazurskiej sprawiła, że poważna jej część opuściła Działdowszczyznę i osiedliła się w Prusach Wschodnich.
 
Wojska niemieckie wkroczyły do Działdowa 2 września 1939 roku. Od początku okupacji miasto przeszło do dziejów martyrologii. Już w pierwszych dniach września utworzono gestapo, które mordowało i prześladowało mieszkańców miasta i okolic. W dawnych polskich koszarach przy ul.Grunwaldzkiej utworzono obóz działdowski. Od grudnia 1939 do maja 1940 roku był to obóz dla internowanych osób cywilnych, a następnie przejściowy. Zginęli tu niemal wszyscy księża z diecezji płockiej, m. in. arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski i biskup płocki Leon Wetmański. Masowe egzekucje odbywały się w okolicach wsi Komorniki, w lasku Żwirskim, na terenie nadleśnictwa Dwukoły oraz w lasach białuckich.
 
W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku Działdowo zostało wyzwolone. Po II wojnie światowej Działdowo, jako siedziba powiatu, należało do województwa warszawskiego. Od 6 lipca 1950 roku zostało włączone do województwa olsztyńskiego, a od 1 czerwca 1975 roku do województwa ciechanowskiego. Natomiast od 1 stycznia 1999 roku miasto należy do nowopowstałego województwa warmińsko- mazurskiego

GMINA DZIAŁDOWO DZISIAJ
 
W gospodarce Gminy Działdowo pomimo dominacji rolnictwa rozwijają się inne gałęzie gospodarki. Na jej terenie zarejestrowanych jest ok. 250 prywatnych przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą związanych głównie z handlem, transportem i naprawą pojazdów. Do najważniejszych firm i przedsiębiorstw na terenie gminy należą: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe “GREJPOL” w Malinowie, Zakład Produkcji Kotłów C.O. “MAKUS” w Malinowie, KOMBET Sp. z o.o.w Komornikach, BUDOKRUSZ Sp.z o.o.,Olsztyńskie Kopalnie Surowców Mineralnych Sp. z o.o., Zakład Produkcuyjny "DEKORGLASS" Sp. z o.o. w Komornikach, ZPUH "SKED" w Kisinach, "ODYNIEC" Sp. z o.o. w Uzdowie, "DIREX" Sp. jawna w Grzybinach, "AgriPol" Sp. z o.o.,  Zakład Produkcji Przewodów Elektrycznych “ELTRIM” w Ruszkowie. Ponadto duży potencjał rozwojowy ma turystyka, a szczególnie agroturystyka.
 
Ostatnie lata to czas wielu zmian w Gminie Działdowo, które wpłynęły na podniesienie komfortu życia jej mieszkańców. W Gmine powstały nowe drogi, a istniejące zostały zmodernizowane i naprawione. Obecnie teren gminy przecina ponad 123 km dróg gminnych, dzięki czemu wygodniej i szybciej możemy przejechać z Burkatu do Klęczkowa, z Wysokiej do Pierławek, z Wilamowa do Pożar orazz Mosznicy do Jankowie. Obok dróg gminnych powstały chodniki, zatoki autobusowe i przystanki. Ponadto z roku na rok wydłużyła  się sieć wodociągowo-kanalizacyjna, na którą obecnie składa się ponad 109 km wodociągów i 35 km kanalizacji.
 
Od początków istnienia Gminy Działdowo unowocześniono bazę oświatową. Dzieci mają coraz lepsze warunki do nauki, jak również więcej możliwości spędzania wolnego czasu w bibliotece, na świetlicy czy na boisku sportowym pod opieką wykwalifikowanej kadry. Zbudowano nowoczesną salę gimnastyczną w Burkacie, zmodernizowano szkoły w Ruszkowie, Uzdowie i Księżym Dworze oraz Wyposażono nowe pracownie informatyczne wraz z uruchomieniem połączeń internetowych we wszystkich szkołach i w większości świetlic. Dzieki zaangazowaniu i wsparciu finansowym Gminy Działdowo wdrożono i realizowano programy Socrates-Comenius, umożliwiające uczniom i nauczycielom szkół podstawowych i gimnazjów wymianę doświadczeń, poznanie kultury krajów Unii Europejskiej i praktyczną naukę języka obcego. Jest to tym istotniejsze, że dzieci uczące się w wiejskich szkołach w przeważającej części pochodzą z rodzin niezamożnych i jakiekolwiek wyjazdy z miejsca zamieszkania są dla nich niemożliwe.
 
Gmina Działdowo nie zapomina też o ekologii. Na terenie całej gminy wdrażany jest „Program selektywnej zbiórki odpadów", a co roku organizowany jest konkurs „Ekologiczna zagroda". Wioski gminne są coraz ładniejsze, a ich mieszkańcy dbają o swoje posesje. W 2005 roku poddano renowacji i rewitalizacji zbiorniki wodne w Mosznicy, które został zarybiony. W międzyczasie zlikwidowano składowisko odpadów niebezpiecznych tzw. mogilnik w Rywocinach oraz zakończona wspólną inwestycję gmin zrzeszonych w Ekologicznym Związku Gmin „Działdowszczyzna". Na terenie Gminy Działdowo zrealizowano wiele inwestycji służących ochronie środowiska np. duże przedsięwzięcie dofinansowane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej obejmujące swoim zakresem wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i termomodernizację obiektów Gminy Działdowo.
 
Kamil Falkiewicz
  • Ekologiczny Związek Gmin Działdowszczyzna
  • EPUAP
  • Komenda Powiatowa Policji
  • powiatdzialdowski.pl
  • Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Brama Mazurskiej Krainy”
Urząd Gminy Działdowo
Księżodworska 10, 13-200 Działdowo, warmińsko-mazurskie, tel. 23 697 07 00 , fax 23 697 07 01, sekretariat@ugdzialdowo.pl, www.gminadzialdowo.pl
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA projekt i hosting: INTERmedi@   |   zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x